Isang dambuhalang krisis sa pulitika at institusyon ang kasalukuyang yuma-yanig sa pundasyon ng Senado ng Pilipinas matapos magising ang bansa sa balita ukol sa pormal na paggalaw ng itinuturing na pinakamalaki at pinakakinatatakutang kalaban ng mga mambabatas: ang Office of the Ombudsman. Sa gitna ng maiinit na talakayan ukol sa institutional autonomy at kapangyarihan ng magkahiwalay na sangay ng pamahalaan, tila unti-unti nang natitibag ang pader na nagtatanggol sa mga mambabatas mula sa mga panlabas na legal na utos. Sa pangunguna ng Office of the Ombudsman kasabay ng mga pahayag mula sa Department of Justice (DOJ) sa pamumuno ni Secretary Boying Remulla, isang napakalaking pasabog ang inihahanda ngayon na naglalayong panagutin ang mga matataas na opisyal ng pamahalaan. Ang sentro ng kontrobersya? Isang malawakang sabwatan at reklamo ukol sa “conspiracy to commit plunder” na nakatali sa maanomalyang multibillion-peso flood control projects sa bansa, pati na rin ang isyu ng “obstruction of justice” na direktang ibinabato sa kasalukuyang pamunuan ng Senado sa ilalim ni Senate President Alan Peter Cayetano.
Ayon sa mga lumabas na ulat at legal na opinyon mula sa mga eksperto tulad ni dating Integrated Bar of the Philippines (IBP) President Atty. Nilo Divina at ilang mga kilalang abogado, ang usapin ay umikot sa kung ano ang maaaring maging pananagutan ni Senate President Alan Peter Cayetano sakaling tanggihan o hindi kilalanin ng Senado ang ipinapatupad na preventive suspension ng Ombudsman laban sa hepe ng Office of the Sergeant-at-Arms (OSA). Nilinaw ng mga eksperto sa batas na kung ang isang opisyal ay may kaalaman at sadyang humadlang, nagpaantala, o sumira sa proseso ng imbestigasyon at pag-uusig sa isang akusado o suspek, maaari itong ituring na isang malinaw na paglabag sa batas o obstruction of justice. Ang sitwasyong ito ang nagdulot ng malalim na pangamba sa hanay ng ilang mga senador na dating nag-aakalang ang pagtatago sa likod ng “parliamentary immunity” at “institutional autonomy” ay sapat na upang harangan ang mga warrant at suspension orders na nagmumula sa labas ng kanilang bakuran.
Habang ang atensyon ng publiko sa mga nakalipas na buwan ay nakatutok sa mga usapin tulad ng International Criminal Court (ICC) at ang paggigiit ng mga mambabatas tulad ni Senator Bato dela Rosa ukol sa kanilang proteksyon, ang Office of the Ombudsman ay tahimik ngunit mabilis na nag-imbestiga sa mas malaking anomalya. Ang kasong plunder na iniluluto ay hindi lamang simpleng isyu ng korupsyon kundi isang sistematikong pagnanakaw sa kaban ng bayan sa pamamagitan ng mga huwad at labis na pinatabang badyet para sa flood control engineering. Sa kasalukuyan, ang draft ng demanda ay naglalaman na ng hindi bababa sa 61 na pangalan ng mga opisyal mula sa iba’t ibang antas ng pamahalaan, at ang bilang na ito ay patuloy pang kumakapal dahil sa mga bagong ebidensyang nakakalap araw-araw. Upang masigurong walang makakaligtas sa imbestigasyon, ang Ombudsman ay nakikipagtulungan na rin sa Anti-Money Laundering Council (AMLC) upang gamitin ang diskarteng “follow the money” o ang pagsubaybay sa daloy ng mga pondong pumasok at lumabas sa mga bank account ng mga pinaghihinalaang opisyal.
Nilinaw sa mga ulat na ang malawakang paglilinis na ito ay hindi lamang limitado sa Mababang Kapulungan o sa Kamara de Representantes. Tahasang sinabi ng mga awtoridad na ang kaso ay sumasaklaw sa lahat ng sangay, mula sa Kamara hanggang sa mismong mataas na kapulungan o ang Senado. Sa kasalukuyan, may humigit-kumulang 35 hanggang 45 na aktibong imbestigasyon ang sabay-sabay na pinatatakbo ng Ombudsman, at ang mga subpoena ay personal na ring ipinapamahagi at pinapapirmahan sa mga nasasangkot na indibidwal. Ang mas matindi pa rito, ang mga ebidensyang ginagamit ngayon ng Ombudsman upang usigin ang mga tiwaling mambabatas ay nagmula mismo sa mga lumang ulat ng Senate Blue Ribbon Committee. Ang mga dokumentong ito ay ang mga naisumite bago pa man magkaroon ng rigodon sa liderato at bago pa matanggal ang ilang mga mambabatas sa kanilang mga pwesto bilang tagapangulo ng komite. Dahil dito, ang mismong sariling institusyon ng Senado ang nagluwal ng mga ebidensyang ngayon ay pumupulupot sa leeg ng mga mambabatas.
Upang maselyohan ang imbestigasyon, opisyal nang naglabas ng subpoena ang Ombudsman upang makuha ang mga CCTV footage sa loob ng gusali ng Senado, partikular na ang mga kuha noong mga kontrobersyal na gabi kung kailan nagkaroon diumano ng mga lihim na pagpupulong at mga operasyon. May mga lumabas na alegasyon at espekulasyon mula sa publiko na baka may nagaganap nang pagpawi o pagtatago sa mga hard drive ng mga CCTV upang magsagawa ng isang cover-up. Dahil dito, binalaan ng mga awtoridad ang pamunuan ng Senado na ang anumang pagkawala ng footage ay ituturing na direktang ebidensya ng paghadlang sa hustisya. Ang National Bureau of Investigation (NBI), kasama ang Philippine National Police (PNP) at ang Department of the Interior and Local Government (DILG), ay kasama na rin sa malawakang task force upang busisiin ang bawat sulok ng insidente, kabilang ang papel na ginampanan ng mga tauhan ng Office of the Sergeant-at-Arms at ng mga pulis na nagtungo sa lugar noong gabing iyon.
Ang banggaang ito sa pagitan ng Executive Department, Legislative Department, at ng Ombudsman bilang isang independyenteng Constitutional Body ay tiyak na hahantong sa Korte Suprema upang duminig sa mga legal na interpretasyon ng batas. Habang papalapit ang buwan ng Setyembre, kung kailan inaasahang pormal nang isasampa ang mga mabibigat na kasong kriminal sa mga kaukulang korte, ang takot ay tuluyan nang namamayani sa mga pasilyo ng Senado. Ang mga senador na nasasangkot ay dahan-dahan nang nakakaramdam ng pagkaubos ng kanilang mga alas pulitikal. Ang tanong na lamang na naiwan sa isipan ng publiko ay kung sino pa ang matatakbuhan at tatawagan ng mga mambabatas na ito upang sila ay protektahan kung ang mismong institusyong may hawak ng kanilang mga pinirmahang dokumento at transaksyon ang siyang umuusig sa kanila ngayon.
Sa huli, ang takbo ng pamahalaan sa kasalukuyang panahon ay nagpapakita ng isang malaking katotohanan: ang mga makapangyarihang tao na akala ng marami ay hindi maaaring galawin ng batas ay nanginginig na ngayon sa takot dahil sa ilang pahina lamang ng dokumento ng Ombudsman na naglalaman ng kanilang mga lihim. Ang mga institusyong binuo upang ipagtanggol ang mamamayan ay nagbabanggaan na para sa kani-kanilang sariling kaligtasan. Ito ay isang paalala sa bawat Pilipino na ang lahat ng kapangyarihan sa ibabaw ng lupa ay may katapusan, at walang sinuman ang maaaring magtago sa liwanag ng katotohanan kapag ang batas at ang katarungan na ang nagsimulang gumalaw.
